Frisgroen
Door Ingeborg Swart

Rupsen en vogels

Je zou het haast niet zeggen met de winterse buien van de laatste tijd, maar toch begint het voorjaar steeds eerder. Door de klimaatverandering is het steeds ietsje eerder in het jaar alweer iets warmer. En dat voelen wij niet alleen, ook de natuur m

Die moet zich dus aanpassen om met de trend mee te gaan. Daardoor verplaatsen allerlei processen elke keer iets meer richting het begin van het jaar.
Het probleem is dat niet alles met dezelfde snelheid verplaatst.

Sommige natuurlijke processen zijn nou eenmaal flexibeler dan andere. Planten kunnen over het algemeen veel sneller op zulke veranderingen reageren dan bijvoorbeeld zoogdieren. De vuistregel is dat hoe hoger een dier in de voedselketen staat, hoe trager het zijn jaarlijkse ritme kan veranderen. En dat wil nog wel eens problemen opleveren. Je kunt je voorstellen dat de processen binnen een voedselketen allemaal op elkaar zijn afgesteld. Als een paar soorten daarbinnen ineens hun ritme gaan verschuiven, terwijl een ander deel achterblijft, dan lopen die processen niet meer gelijk.

Een voorbeeld daarvan is bijvoorbeeld te zien bij rupsen en vogels. Als het voorjaar eerder begint, gaan de bomen vroeger in het jaar knoppen vormen. Wanneer de rupsen willen blijven profiteren van de jongste blaadjes, zoals ze dat altijd gedaan hebben, zullen die mee moeten gaan in de verandering van ritme. De rupsen zijn nog vrij flexibel in hun ritme, en kunnen zorgen dat ze eerder in het jaar uitkomen. Ze blijven dan misschien ietsje achter bij de bomen, maar kunnen zich alsnog lekker vol eten met jonge blaadjes.

Een stap verder in de voedselketen zitten echter de vogels. Zij hebben de rupsen nodig om aan hun jonge kuikens te voeren. In de loop van de evolutie hadden zij hun ritme precies zo uitgekiend, dat hun jongen uitkwamen op het moment dat er de meeste rupsen aanwezig waren. Maar ja, nu zijn de rupsen er al eerder, en veranderen die dus ook op een eerder tijdstip alweer in vlinders. De vogels zullen dus mee moeten veranderen om optimaal van de rupsen te blijven profiteren. En dat lukt ze maar erg moeilijk. Ze kunnen hun ritme wel wat verschuiven, maar dat proces gaat gewoon langzamer dan bij de rupsen. Een probleem dus.

Gelukkig zijn er altijd vogels die hun eieren extreem vroeg leggen. Die paar individuen profiteren nu van het verplaatste optimale moment, waardoor hun kuikens ineens veel meer kans maken om te overleven dan kuikens die later uit het ei komen. Tot nu toe is dat genoeg geweest om vogelpopulaties in stand te houden, maar wanneer het voorjaar nog meer verschuift, dan weten we niet of de vogels wel zo snel mee kunnen komen. Afwachten en hopen dus.

Toch blijft het bijzonder, hoe enorm veel processen in de natuur op elkaar zijn afgestemd. En dat terwijl nog maar een fractie van alle gesynchroniseerde processen in de natuur bekend is bij ons. Je kunt het je gewoon nauwelijks voorstellen!